5- Masoto , nèg mawon é rèstan-la .(mòso 5)

5- Masoto , nèg mawon é rèstan-la .(mòso 5)

Avan menm Victor Hugues té vin anonsé obolisyon a èsklavaj épi komès a nèg an koloni gwadloup , onlo nèg téja pwan libèté a yo , é té tini onpakèt ki téka goumé pou té libéré péyi gwadloup anba jouk a léta kolonial fwansé , léta kolonial anglé , é béké .

Masoto téja tann palé di pélaj , ignas , massoteau , jacquet , palerme , dèlgrès é tout rèstan milat é métis asimilé a lawmé kolonial fwansé. Y téka tann onlo nèg bytasyon téka lévé sé boug-la-sa di-grad .
men Masoto toujou gadé on ti pawòl a papa-y an lèspwi-ay ( Chyen paka fè chat ) é y pa jen obliyé tout penn é péripési manman-y , papa-y , Irèn madanm-ay ,manman Irèn , man Éliz , Tètilien , Mannyòk , bouwo-la é tout Nèg Mawon é nèg bytasyon vwè anba men a béké é kolonialis fwansé . Y téka kriyé yo : Sé diab-la-sa .
Masoto téka konsidéré tout nèg ki téka pòté on linifòm a kolonialis fwansé konsi yo té blan . Kivlédi lènmi-ay . Masoto té toujou ka di sé nèg bitasyon-la : _ Pa fè sé kalité métis é nèg a blan-la-sa konfians davwa yo sé bwabwa a kolonialis fwansé . Y téka èspliké sé nèg bytasyon-la , ankijan sé kolonialis-la téka sèvi épi sé bwabwa-la-sa , pou té fè nèg konpwann yo pa bizen goumé ankò kont sé kolonialis-fwansé-la pou libèté a yo . Davwa fwansé ja libéré nèg , é sé nèg ki ka gouvèné gwadloup . La gwadloup pa ta yo , la gwadloup sé ta nèg . 

Masoto té sav ki sé pawòl a manti mantè . é y téja sav ki fwansé téja konpwann ki systèm èsklavajis-la téja rivé an bout-a-y . davwa té tini plis a plis nèg ki téka lévé gawoulé , yo té mèt yo ansanm-ansanm épi bann a masoto ki téja fou lawmé a sé blan fwansé-la onlo kapikèt , é sé nèg mawon-la téja bwilé pwès tout bytasyon , é téja tchouyé pwès tout béké é onlo sòlda fwansé an granntè . É rèstan béké ki chapé kon rat an lanmè , ay chwé asi dòt zilèt , la ki té tini rasis ki ka sanm yo , é koté komès a nèg téka kontinié .
Lawmé blan fwansé patéka goumé ankò kont sé nèg-la , é sé pouki Masoto téja sipozé , ki kolonialis-la téja ka tann on dòt zatrap pou té jouké nèg a bannzil gwadloup pli solidman , é pannan lontan ankò , anba pwofitasyon a yo .

Masoto téka di sé nèg bitasyon-la : _ Tousa zòt ka vwè é ka tann kolonialis é bwabwa a yo ka fè-la , sé on kabouya ! Blan pa enmé zòt . Yo ja pwèskè pèd lagè kon nèg mawon ki libéré zòt . men yo pa kouyon ! Alèkilé , yo ka chèché on dòt mannyè pou dousiné zòt . Sé pou fè zòt rantré an lawmé a yo , pou zòt pésa ay goumé kont fwè nèg a zòt é dòt lènmi a yo . É si zòt pa rété véyatif , sé blan-la ké kouyonné zòt é yo ké woufouté zòt anba lèsklavaj .

Onlo nèg bitasyon téka jiré manman Masoto , yo téka malpalé-y , yo kriyé-y vyé nèg , nèg mawon , nèg a mové mantalité , sovaj  , yo menm fè-y konpwann y té "rasis" . É onlo nèg téja ka dénonsé-y ba lawmé a pélaj . é yo fè di pélaj , ignas , dèlgrès é tout gouvèlman gwaloup a fwansé ankijan Masoto téka chèché fann tchou a yo . É sé konsa lawmé nèg bwabwa a kolonialis fwansé , anba lòd a yonn-dé métis milat é nèg a blan kon pélage , ignace , dèlgres , palerme , massoteau , jacquet é on pakèt dòt paté vlé tann palé di pon kalité nèg mawon , davvwa sé nèg mawon-la-sa téka mennasé pwivilèj a yo .

Masoto té hayi toubòlman ignas , dèlgrès , massoteau , pélaj , palerme é bannélot métis , milat , é nèg a blan a yo . 

Y téja vwè an sé boug-la-sa , makak a kolonialis fwansé . ignas , dèlgrès , massoteau , pélaj , téka sèvi é pèp-la pou té fè zafè a yo davwa plis té ni nèg an lawmé kolonial fwansé , plis sé bwabwa-la-sa téka monté an grad . Fwansé téka sèvi épi sé boloko-la-sa , davwa y té vlé atiré mouch a kaka (nèg) an lawmé-ay. É sa maché ! davwa onlo nèg té vlé ni bèl inifòm , bèl bòt , bèl vès , bèl gan blan , fisi , bèl chapo , pou yo té risanm mèt a yo , é pou yo té santi yo ni valè . Mi sé konsa kolonialis fwansé réisi fouwé sé nèg bitasyon-la an lawmé-a-y pou té ay goumé pou fwansé té rékipéré mòso koloni a fwansé an men a kolonialis anglé .  Masoto téja

konpwann plan a lawmé kolonial fwansé , men patéka konpwann ankijan apwé tousa byten èsklavajis fwansé fè nèg , pouki sé nèg-la téka kontinié fè sé diab-la-sa konfians . Masoto téka pozé-y onlo kèsyon .
Ka sé blan-la té fè sé nèg bytasyon-la pou té rantré an lawmé kolonial fwansé ? ka fwansé té ba fwè nèg a-y bwè ?

Rèstan-la . . .

Gégé    knouye.over-blog com